معتزله و دربارهء خود اعتزال بسيار بيشتر از اين مىبود . 36 . باقلانى ( وفات ، 403 ه . ق . ) قاضى ابو بكر محمد بن الطّيب بن محمد بن جعفر بن القاسم ، در اغلب مآخذ ابن البقلانى ، ولى بنا بر مشهور و نيز در وفيات ابن خلكان ، الباقلانى است . او متكلمى اشعرى و فقيهى مالكى بود ، و يكى از عوامل مهم در تنظيم و ترويج مذهب اشعرى محسوب مىشود . در بصره متولد شد ، ولى تاريخ تولدش را نمىدانيم . بيشتر ايّام اواخر عمر را در بغداد گذرانيد . گفته‌اند به دربارهاى شيراز و بيزانس هم رفت و آمد مىكرده ، ولى صحّت آن معلوم نيست ، براى مدّتى مقام قضاء را در خارج از پايتخت بر عهده داشت . باقلانى اصول دين را از شاگردان ابو الحسن اشعرى فرا گرفت و به زودى عدّهء زيادى را به حلقهء درس خويش جلب كرد . داستانهاى زيادى براى نشان دادن مهارت او در مناظره وجود دارد . ابن تيميّه او را « بزرگ‌ترين متكلّمان منسوب به اشعرى » خوانده و « در ميان پيشينيان و پسينيان بىنظيرش » شمرده است . « 1 » در مآخذ نسبة ناكافى ما از او به عنوان قاضى ، كاتب ، مناظر ، و خطيب ياد شده است . شهرت باقلانى بيشتر به تهذيب اصول عقايد اشعريّه است . يكى از كتب معتبر او فرق بيان الفرق نام دارد . امّا مشهورترين كتاب او كه ميان طالبان علم متداول بوده و هست اعجاز القرآن ناميده مىشود . و مدار بحث در آن اثبات اعجاز قرآن است . و بيان اينكه قرآن معجزهء پيامبرى رسول اكرم است . در اين كتاب فصولى در نفى شعر از قرآن ، و نيز مبلغ زيادى از خطبه‌هاى پيامبر اكرم و سخنان خلفاى راشدين و بلغاى صحابه و تابعين آمده است . « 2 » كتاب‌شناسى : بغدادى ، تاريخ بغداد ، 5 / 379 و ما بعد ؛ ابن خلّكان ، وفيات ، 1 / 481 ، تهران ؛ دائرة المعارف اسلام ( انگليسى ) ، مقالهء « الباقلانى » ، 1 / 59 - 958 ، چاپ جديد . و نيز ، - فصل اوّل ، كلّيّات ، 51 - 52 .

--> ( 1 ) . ابن عماد ، شذرات ، 3 / 169 « افضل المتكلّمين المنتسبين الى الاشعرىّ ، ليس فيهم مثله لا قبله و لا بعده . » ( 2 ) . اعجاز القرآن ، چاپ مصر ، 1315 ه . ق . ؛ ابن خلّكان ، وفيات ، 1 / 481 ، تهران .